تربيت ، علوم و فنون 8 ضرورت تعليم و تربيت . زبان . خط . لهجه‌ها . خط تحريرى . خوشنويسى . وسايل و لوازم تحرير . مدارس ابتدائى و تعليمات بعدى . نفوذ شاعران ملى . شعراى جديد . ملك الشعرا . شعر كوچه و بازار . ماده تاريخ . جغرافى . تاريخ و تاريخ‌نويسى . طبع كتاب و چاپ سنگى . نسخ خطى . كتابخانه‌ها . روزنامهء رسمى . قدرت مطبوعات . سبك و شكل مراسلات . منشيها . حساب . كيميا . نجوم . گاه‌شمارى و تقويم . فلسفه . تحصيل در مدارس . كسادى تعليم و تربيت . خط ارامنه ، كلدانيها و يهوديها . نقاشى . نگارخانهء شاه . آواز . موسيقى و رقص . چون ايرانيان بر اين اعتقادند كه اولا تمام نهادهاى طبيعى را مىتوان به صورت نظرى و ذهنى تبيين كرد ، ثانيا علم با عربها و يونانيان تمام شده است ، ازاين‌رو ديگر بسيار كم به علوم دقيقه مىپردازند . توقعات يك ايرانى از تربيت خوب محدود است به آشنائى سطحى با زبان عربى ( عربيت ) ، ترسل و آثار شعراى ملى . هركس علاوه بر اين از قواعد آداب‌دانى و اصول نزاكت ( ادب ) مطلع باشد و اينجا و آنجا بتواند ارتجالا و برحسب موقع شعرى بخواند ديگر براى رسيدن به هر شغلى و مقامى صلاحيت دارد ، هم مىتواند سرتيپ شود هم صدراعظم ؛ حال هرگاه چنين كسى توفيق يارش بشود و رياست قبيله‌اى را هم به عهده داشته باشد ديگر مىتواند هرگاه اوضاع و احوال مساعد باشد به بالاتر از اينها هم طمع كند و حتى مدعى سلطنت بشود . براى اينكه جريان عادى و معمولى تعليم و تربيت را بهتر بفهميم ناگزيرم قدرى با تفصيل بيشتر به زبان و خط بپردازم ؛ زيرا هرچند كه اينها فقط به عنوان وسايل وصول به معرفت به كار مىرود ، ايرانى به اين اكتفا مىورزد كه وسيله را به جاى هدف بگيرد و فقط به آموختن اينها بپردازد . در قسمتهاى مختلف كشور ايران به زبان فارسى ، تركى ، كردى ، ارمنى ، كلدانى و عربى صحبت مىكنند ، اما از اين ميان تنها زبان فارسى اعتلا يافته و زبان مكتوب و ادبيات شده است . پس از فارسى ، تركى بيش از ساير زبانها انتشار دارد و حتى مىتوان گفت در برخى از مناطق خاص ، مردم تنها به تركى صحبت مىكنند و فقط تركى مىفهمند . اما آنها كه سواد